Dünya təhsil sistemində Böyük Britaniya modeli
Dünya təhsil sistemində Böyük Britaniya modeli
Dünya üzrə təhsil sistemləri ölkələrin yetişdirmək istədikləri insan profilinə uyğun formalaşır. Bu kontekstdə ölkələr öz təhsil sistemini və təhsil proqramlarını bu sistem çərçivəsində gələcəkdə ixtisaslı fərdlərin formalaşmasını istədikləri xüsusiyyətlərə uyğun qururlar. Ölkələrin təhsil sistemlərindəki fərqlər və bu fərqlərin araşdırılması müqayisəli təhsil sahəsinin yaranmasına səbəb olmuşdur. Müqayisəli təhsil fərqli cəmiyyətlərdə və dövrlərdə tətbiq olunan bir elm olaraq ifadə edilir. Təhsil tədqiqatçıları tərəfindən təhsil sistemləri müxtəlif aspektlərlə yəni birlikdə və ya ayrı-ayrılıqda müqayisə edilərək, onların ümumi və faydalı tərəfləri ortaya çıxarılaraq təhsilin planlaşdırılması və uyğunlaşdırılması aparılır. Müqayisəli təhsil tədqiqatları təkcə ölkələrin öz təhsil sistemlərinin tanınmasına imkan vermir, həm də ölkələrə təhsil sistemlərini digər ölkələrin təcrübələrinə uyğun olaraq yenidən nəzərdən keçirməyə imkan verir.
Qlobal miqyasda ən yaxşı təhsil sistemlərini statistik qiymətləndirmək üçün müxtəlif amillər nəzərə alınır. Həmin üç kritik amili ümumiləşdirək:
1. Keyfiyyət İndeksi - təhsilin, iş imkanları, iqtisadi təhlükəsizlik, sağlamlıq və fiziki təhlükəsizlik nəzərə alınmaqla ölkənin ümumi həyat keyfiyyətini qiymətləndirir. Bu göstərici ölkənin yaşamaq, öyrənmək və işləmək üçün nə dərəcədə əlverişli olduğunu müəyyən etməyə kömək edə bilər.
2. Təhsil İndeksi - bu, böyüklərin bitirdiyi orta məktəb illərini və uşaqlar üçün hazırda təhsil aldıqları məktəb illərini əhatə edən “İnsan İnkişafı İndeksi”nin (İİİ) əsas komponentidir. Bu ölçü bir ölkə daxilində təhsil standartlarını göstərir. Bundan əlavə, “Təhsil İndeksi” dünyada təhsilin inkişafının monitorinqi və müvafiq müqayisələrin aparılması üçün vacibdir.
3. Qlobal İmkanlar İndeksi - Bu ölçü bir ölkə daxilindəki təhsilin iqtisadi, institusional, maliyyə və tənzimləyici amilləri təhlil edərək qlobal səviyyədə ölkənin ümumi sabitliyi və cəlbediciliyi haqqında fikir verir.
Böyük Britaniyanın təhsil sistemi bütün dünyada geniş şəkildə tanınır və bir neçə əsas amillərə görə son illərdə ardıcıl olaraq qlobal təhsil reytinqlərində birinci yerdədir. Böyük Britaniyada sadəcə məktəb təhsili yox, eyni zamanda ali təhsili ilə seçilən, akademik mükəmməlliyi və tədqiqat töhfələri ilə tanınan dünyanın ən nüfuzlu universitetlərindən bəziləri yerləşir. Böyük Britaniyadakı təhsil sistemi həm də ciddi kurrikuluma, yüksək standartlara, tənqidi düşüncə və yaradıcılığa güclü vurğu ilə tanınır.
İngiltərədəki təhsil Birləşmiş Krallıqda başqa yerlərdə istifadə olunan sistemdən fərqli ola bilər.
Əsasən iki sistem var: biri İngiltərə, Uels və Şimali İrlandiyanı, digəri isə Şotlandiyanı əhatə edir. İki təhsil sisteminin fərqli vurğuları var. Ənənəvi olaraq İngilis, Uels və Şimali İrlandiya sistemi təhsilin dərinliyini vurğulayır, Şotlandiya sistemi isə genişliyi vurğulayır. Beləliklə, İngilis, Uels və Şimali İrlandiya tələbələri az sayda daha təkmil imtahanlardan, Şotlandiyalı tələbələr isə daha çox sayda daha az inkişaf etmiş imtahanlardan keçməyə meyllidirlər. Qeyd etmək lazımdır ki, yerli ingilis təcrübəsi bu ümumi mənzərədən fərqlənə bilər, baxmayaraq ki, Şotlandiya təcrübəsi demək olar ki, universaldır.
Elmin Yaqubbəyli
Hədəf Kurslarının icraçı direktorunun müavini
